“Hội chứng kỷ lục” ở các lễ hội
* Thanh Thảo
(QNĐT)- Còn nhớ, cách đây mấy năm dư luận trong nước đã rộ lên với rất nhiều bức xúc chuyện “lập kỷ lục” bánh dày bánh chưng… to nhất, nặng nhất ở lễ hội Đền Hùng. Ngay hồi đó, dư luận đã nghiêm khắc cảnh báo về một trò chơi phản văn hóa và gây phản cảm cho cộng đồng: Đó là “trò chơi kỷ lục” ở các lễ hội truyền thống mang đậm nét văn hóa truyền thống.
| TIN LIÊN QUAN |
|---|
Người ta hay gọi gộp “văn hóa-thể thao” nhưng thể thao là thể thao, còn văn hóa là văn hóa. Có những kỷ lục trong thể thao không thể áp dụng cho văn hóa, và ngược lại, những nét đặc sắc nhất trong văn hóa mang tính đơn nhất, độc đáo nhiều hơn là nhằm xác lập những kỷ lục.
 |
| Dàn đồng ca quan họ tại Hội lim. Ảnh: Internet |
Từ khi có “kỷ lục guiness”, người ta cứ nhầm lẫn rằng bất cứ kiểu lập kỷ lục nào cũng được guiness ghi nhận và cũng đều… nổi tiếng. Dĩ nhiên, kỷ lục guiness có thể ghi nhận nhiều “kỷ lục” lạ lùng, thậm chí hơi quái gở, nhưng nó không hề dính dáng gì tới văn hóa, nhất là văn hóa truyền thống.
Hội Lim năm nay, ban tổ chức có “sáng kiến” nhằm “xác lập kỷ lục Guiness Việt Nam” với tư cách là lễ hội có nhiều người nhất mặc trang phục quan họ và cùng hát dân ca quan họ Bắc Ninh. Cụ thể số người tham gia “lập kỷ lục” này là 2012 người, để trùng với năm nay 2012.
Mới nghe, cứ tưởng đó là một ý tưởng ngồ ngộ “nói mà chơi”, ai dè, ban tổ chức Hội Lim làm thật. Không biết, ban tổ chức làm cách nào để “đếm” cho đủ 2012 người mặc trang phục quan họ và tham gia hát quan họ?
Nếu trong thực tế, con số đó là… 2011 người, thì sao? Có thể có một người, tới phút chót, vì một lý do bất khả kháng nào đó đã không tham gia “trò chơi” này được, thì điều gì sẽ xảy ra nhỉ ? Đó thực sự là một trò cười chứ không phải văn hóa, bởi thêm hay bớt vài người, thậm chí vài chục vài trăm người trong “trò chơi” này, thì Hội Lim vẫn diễn ra như mọi năm. Nhưng một khi người ta lấy những con số kỷ lục này để “PR” cho một lễ hội truyền thống như Hội Lim, thì nguy cơ những nét đẹp tinh túy và phi vật thể của một lễ hội được UNESSCO công nhận sẽ bị khuất lấp bởi trò chơi “lập kỷ lục” vô bổ và xa lạ với văn hóa đó.
Cũng như, chuyện làm những chiếc bánh chưng, bánh dầy “kỷ lục” nặng hàng mấy tạ để dâng lên các Vua Hùng, khiến những chiếc bánh chưng bánh giầy này ôi thiu thối khi được dâng lễ là một “trò chơi” bất kính, phản văn hóa và… mất vệ sinh, thì trò “2012 người mặc trang phục quan họ và hát quan họ” này cũng lố không kém, dù nó mang tính “phi vật thể” hơn!
Mấy năm qua, nhằm thu hút lượng người tham dự các lễ hội truyền thống, nhiều địa phương đã có những “sáng kiến” tạo “cái lạ” trong một lễ hội đã quen thuộc với cộng đồng, nhưng hầu hết những “sáng kiến” bất chấp văn hóa như thế đều thất bại và tạo nên bức xúc trong cộng đồng. Bởi trong những tiêu chí để “xác lập kỷ lục” ấy, văn hóa với những đặc trưng về tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội đã vắng bóng hay bị “đè” bởi những “cái bóng” phi văn hóa.
Hãy cứ để các lễ hội được cộng đồng thể hiện và gìn giữ theo truyền thống, không cần bất cứ một kiểu “cách tân” nào. Đó là cách tốt nhất để bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống trong xã hội hiện đại./.
